បេតិកភណ្ឌរបស់យើង
តើវប្បធម៌ និងបេតិកភណ្ឌខ្មែរ មានន័យយ៉ាងដូចម្តេចចំពោះអ្នក?
ក្នុងនាមជាខ្មែរអូស្ត្រាលី តើវប្បធម៌ និងបេតិកភណ្ឌខ្មែរ ពិតជាមានន័យយ៉ាងដូចម្តេចចំពោះយើង?
តើវាជាភាសាដែលយើងនិយាយមែនទេ?
តើវាជាម្ហូបអាហារដែលឪពុកម្តាយ និងជីដូនជីតារបស់យើងបានបង្រៀនឱ្យយើងចេះធ្វើមែនទេ?
តើវាជាសំឡេងតន្ត្រីខ្មែរ ការប្រារព្ធពិធីបុណ្យចូលឆ្នាំខ្មែរ ថ្ងៃដ៏ឱឡារិកនៃពិធីបុណ្យភ្ជុំបិណ្ឌ ឬជាទិដ្ឋភាពដែលក្រុមគ្រួសាររបស់យើងជួបជុំគ្នានៅវត្ត?
ឬក៏បេតិកភណ្ឌរបស់យើង មានឫសគល់ជ្រៅជាងនេះទៅទៀត — ឆ្លងកាត់រាប់សតវត្សរ៍ ហួសពីការចងចាំរបស់យើងផ្ទាល់ រហូតដល់អរិយធម៌របស់បុព្វបុរសយើង?
សម្រាប់ប្រជាជនខ្មែរជាច្រើន នៅពេលយើងគិតអំពីបេតិកភណ្ឌរបស់យើង គំនិតរបស់យើងតែងតែត្រឡប់ទៅរក អង្គរ។
យើងជាកូនចៅនៃអង្គរ
ជាងមួយពាន់ឆ្នាំមុន អរិយធម៌ខ្មែរបានបង្កើតសង្គមមួយដ៏រុងរឿងបំផុតនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍។
នៅក្នុងសម័យដ៏រុងរឿងបំផុត អំណាច និងឥទ្ធិពលវប្បធម៌នៃអាណាចក្រខ្មែរ បានលាតសន្ធឹងលើតំបន់ធំៗនៃអាស៊ីអាគ្នេយ៍ដីគោក រួមទាំងដែនដីដែលសព្វថ្ងៃជាប្រទេសកម្ពុជា ថៃ ឡាវ និងវៀតណាម។
ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរបានកសាងទីក្រុង ប្រាសាទ ផ្លូវ អាងទឹក និងប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងទឹកដ៏ធំសម្បើម។ ស្ថាបត្យករ វិស្វករ សិល្បករ និងសិប្បករខ្មែរ បានបន្សល់ទុកនូវស្នាដៃដ៏អស្ចារ្យ ដែលបន្តធ្វើឱ្យពិភពលោកកោតសរសើររហូតដល់សព្វថ្ងៃ។
ហើយស្ថិតនៅលើស្នាដៃទាំងនោះ គឺ អង្គរវត្ត។
នៅពេលយើងសម្លឹងមើលអង្គរវត្ត យើងមើលឃើញអ្វីដែលលើសពីប្រាសាទបុរាណមួយ។
យើងឃើញស្នាដៃរបស់បុព្វបុរសយើង។
យើងឃើញថ្មដ៏ធំៗដែលត្រូវបានកាត់ បញ្ជូន និងរៀបចំឡើងដោយជំនាញដ៏អស្ចារ្យ។ យើងឃើញកំពូលប្រាសាទខ្ពស់ត្រដែតលើទេសភាពខ្មែរ ចម្លាក់ដ៏ល្អិតល្អន់ដែលគ្របដណ្តប់លើថែវធំៗ សមាមាត្រគណិតវិទ្យា បច្ចេកទេសវិស្វកម្មដ៏ជឿនលឿន និងការរចនាដែលពោរពេញដោយអត្ថន័យខាងសាសនា និងចក្ខុវិស័យអំពីសកលលោក។
ត្រូវបានសាងសង់នៅសតវត្សទី១២ ក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នទី២ អង្គរវត្តបានក្លាយជាស្នាដៃស្ថាបត្យកម្មដ៏អស្ចារ្យមួយក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រមនុស្សជាតិ ហើយសព្វថ្ងៃត្រូវបានទទួលស្គាល់ថាជាសំណង់សាសនាដ៏ធំបំផុតនៅលើពិភពលោក។
ប៉ុន្តែសម្រាប់ប្រជាជនខ្មែរ អត្ថន័យរបស់អង្គរវត្ត មិនអាចវាស់ត្រឹមតែទំហំរបស់វាបានទេ។
អង្គរវត្តរំលឹកយើងថា បុព្វបុរសរបស់យើងធ្លាប់មានសមត្ថភាពសម្រេចបានអ្វីខ្លះ។
វាជានិមិត្តរូបនៃការច្នៃប្រឌិត។
ជានិមិត្តរូបនៃចំណេះដឹង។
ជានិមិត្តរូបនៃភាពអត់ធន់។
ហើយលើសពីអ្វីទាំងអស់ វាជានិមិត្តរូបនៃអត្តសញ្ញាណខ្មែរ។
អរិយធម៌នៃចំណេះដឹង
បេតិកភណ្ឌរបស់យើង មិនត្រឹមតែត្រូវបានចារឹកនៅលើថ្មប៉ុណ្ណោះទេ។
វាក៏ស្ថិតនៅក្នុងចំណេះដឹងដែលបុព្វបុរសរបស់យើងបានបន្សល់ទុកផងដែរ។
ឧទាហរណ៍ដ៏គួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍មួយ គឺសិលាចារឹកបុរាណមួយដែលគេស្គាល់ថា K-127 ដែលត្រូវបានរកឃើញនៅប្រទេសកម្ពុជា។
សិលាចារឹកនេះមានអាយុកាលតាំងពីសតវត្សទី៧ ហើយបានកត់ត្រាលេខ ៦០៥ នៅក្នុងប្រព័ន្ធលេខបុរាណមួយ។ ចំណុចតូចមួយត្រូវបានប្រើនៅទីតាំងដែលសព្វថ្ងៃយើងប្រើលេខសូន្យ។
សិលាចារឹកនេះមានសារៈសំខាន់ជាពិសេស ពីព្រោះ កម្ពុជាបានរក្សាទុកសិលាចារឹកចាស់បំផុតមួយដែលគេស្គាល់នៅលើពិភពលោក ដែលប្រើសូន្យជាតម្លៃកាន់ទីតាំងក្នុងប្រព័ន្ធលេខតាមទីតាំង។
រឿងរ៉ាវនៃសិលាចារឹកនេះ ត្រូវបាននាំឱ្យពិភពលោកស្គាល់កាន់តែទូលំទូលាយដោយអ្នកគណិតវិទ្យា និងអ្នកនិពន្ធ Amir D. Aczel ដែលបានធ្វើដំណើរមកប្រទេសកម្ពុជា ដើម្បីស្រាវជ្រាវអំពីដើមកំណើតនៃលេខសូន្យ។ ការស្វែងរកសិលាចារឹក K-127 ដែលបានបាត់ខ្លួនជាយូរមកហើយ បានក្លាយជាប្រធានបទនៃសៀវភៅរបស់លោក Finding Zero: A Mathematician’s Odyssey to Uncover the Origins of Numbers។ ប្រវត្តិសាស្ត្រនៃលេខសូន្យមានភាពស្មុគស្មាញ ហើយការអភិវឌ្ឍរបស់វាពាក់ព័ន្ធនឹងគំនិតគណិតវិទ្យាដែលបានកើតឡើង និងវិវត្តក្នុងអរិយធម៌បុរាណផ្សេងៗគ្នា។ ដូច្នេះ យើងគួរប្រុងប្រយ័ត្នកុំអះអាងថា អរិយធម៌ខ្មែរតែមួយបានបង្កើតលេខសូន្យទំនើបឡើង។
ប៉ុន្តែអ្វីដែលយើងអាចនិយាយដោយមានទំនុកចិត្តបាន គឺជារឿងដ៏អស្ចារ្យមួយក្នុងខ្លួនវាផ្ទាល់៖
ជាង ១,៣០០ ឆ្នាំមុន ប្រជាជននៅកម្ពុជាបុរាណបានប្រើនិមិត្តសញ្ញាសម្រាប់លេខសូន្យរួចហើយ នៅក្នុងប្រព័ន្ធលេខដ៏ស្មុគស្មាញមួយ។
សញ្ញាតូចមួយដែលត្រូវបានឆ្លាក់លើថ្មនោះ បានភ្ជាប់ប្រទេសកម្ពុជាទៅនឹងការអភិវឌ្ឍដ៏សំខាន់បំផុតមួយក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រគណិតវិទ្យា។
សព្វថ្ងៃ លេខសូន្យក្លាយជារឿងធម្មតាដែលយើងកម្រនឹងគិតអំពីវា។ ប៉ុន្តែបើគ្មានលេខសូន្យ គណិតវិទ្យាទំនើបនឹងខុសប្លែកយ៉ាងខ្លាំង។ វិទ្យាសាស្ត្រ វិស្វកម្ម ហិរញ្ញវត្ថុ និងបច្ចេកវិទ្យាកុំព្យូទ័រ សុទ្ធតែពឹងផ្អែកលើប្រព័ន្ធលេខ ដែលលេខសូន្យមានតួនាទីមូលដ្ឋាន។
សូម្បីតែពិភពឌីជីថលដែលនៅជុំវិញយើង — កុំព្យូទ័រ ទូរស័ព្ទឆ្លាតវៃ និងអ៊ីនធឺណិត — នៅទីបំផុតក៏ពឹងផ្អែកលើប្រព័ន្ធគោលពីរ ដែលបង្កើតឡើងពី លេខសូន្យ និងលេខមួយ។
សម្រាប់កូនខ្មែរអូស្ត្រាលីម្នាក់ដែលធំឡើងនៅឆ្ងាយពីប្រទេសកម្ពុជារាប់ពាន់គីឡូម៉ែត្រ សិលាចារឹក K-127 ផ្តល់ហេតុផលមួយទៀតឱ្យយើងស្វែងយល់ពីបេតិកភណ្ឌរបស់ខ្លួនដោយការចង់ដឹង។
អង្គរប្រាប់យើងថា បុព្វបុរសរបស់យើងជាអ្នកសាងសង់ ស្ថាបត្យករ និងសិល្បករដ៏អស្ចារ្យ។
សិលាចារឹកបុរាណរំលឹកយើងថា ពួកគាត់ក៏រស់នៅក្នុងអរិយធម៌មួយដែលសម្បូរទៅដោយ ភាសា ការសិក្សា គណិតវិទ្យា និងចំណេះដឹង។
ដូច្នេះ បេតិកភណ្ឌរបស់យើង មិនមែនជាផ្នែកមួយនៃប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជាតែប៉ុណ្ណោះទេ។
វាក៏ជាផ្នែកមួយនៃរឿងរ៉ាវដ៏ធំទូលាយនៃអរិយធម៌មនុស្សជាតិផងដែរ។
ភាសារបស់យើង គឺជាបេតិកភណ្ឌដែលនៅរស់
ហើយបន្ទាប់មក គឺភាសារបស់យើង។
ភាសាខ្មែរមិនត្រឹមតែភ្ជាប់យើងទៅនឹងប្រទេសកម្ពុជាសព្វថ្ងៃប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងភ្ជាប់យើងទៅនឹងជំនាន់ជាច្រើនដែលលាតសន្ធឹងយ៉ាងឆ្ងាយទៅក្នុងអតីតកាលរបស់យើង។
សិលាចារឹកខ្មែរបុរាណនៅតែមាននៅលើផ្ទាំងថ្មទូទាំងប្រទេសកម្ពុជា និងតំបន់ជិតខាង ដោយរក្សាទុកកំណត់ត្រាអំពីព្រះមហាក្សត្រ ជីវិតសាសនា សហគមន៍ និងសង្គម។
ប៉ុន្តែភាសាមួយអាចបន្តរស់នៅបាន លុះត្រាតែមានមនុស្សបន្តនិយាយវា។
សម្រាប់ខ្មែរអូស្ត្រាលី ការរក្សាវប្បធម៌ និងបេតិកភណ្ឌខ្មែរ គឺទាំងជាឱកាស និងជាការទទួលខុសត្រូវ។
នៅពេលជីដូនជីតានិយាយភាសាខ្មែរជាមួយចៅ នៅពេលឪពុកម្តាយបង្រៀនកូនឱ្យចេះពាក្យខ្មែរ នៅពេលព្រះសង្ឃសម្តែងព្រះធម៌ជាភាសាខ្មែរ ហើយនៅពេលកូនចៅជំនាន់ក្រោយរៀនអាន និងសរសេរអក្សរខ្មែរ នោះមានអ្វីមួយដ៏មានតម្លៃកំពុងកើតឡើង។
បេតិកភណ្ឌកំពុងត្រូវបានបន្តពីជំនាន់មួយទៅជំនាន់មួយទៀត។
បើគ្មានការតភ្ជាប់នេះទេ ភាសាមួយអាចបាត់បង់ទៅក្នុងរយៈពេលតែប៉ុន្មានជំនាន់ប៉ុណ្ណោះ។
ប្រពៃណីរបស់យើង រក្សាឱ្យយើងនៅតែភ្ជាប់គ្នា
បេតិកភណ្ឌរបស់យើង ក៏បន្តរស់នៅតាមរយៈប្រពៃណីដែលយើងនៅតែអនុវត្ត។
នៅពេលក្រុមគ្រួសារជួបជុំគ្នាដើម្បីប្រារព្ធ បុណ្យចូលឆ្នាំខ្មែរ យើងកំពុងចូលរួមក្នុងប្រពៃណីដែលជំនាន់មុនៗរបស់យើងបានអនុវត្ត។
នៅពេលយើងប្រារព្ធ បុណ្យភ្ជុំបិណ្ឌ រំលឹកដល់បុព្វបុរស និងយកចង្ហាន់ទៅប្រគេនព្រះសង្ឃនៅវត្ត យើងកំពុងរក្សាការតភ្ជាប់ផ្លូវចិត្ត និងសាសនារវាងអតីតកាល និងបច្ចុប្បន្ន។
នៅពេលយើងប្រារព្ធ បុណ្យវិសាខបូជា ចូលរួមពិធីបុណ្យកឋិន រៀបចំម្ហូបខ្មែរ ស្លៀកសម្លៀកបំពាក់ប្រពៃណី សម្ដែងតន្ត្រី និងរបាំខ្មែរ ឬបង្រៀនកូនចៅឱ្យចេះគោរពចាស់ទុំ យើងកំពុងធ្វើអ្វីដែលលើសពីការរក្សាទំនៀមទម្លាប់។
យើងកំពុងរក្សាបេតិកភណ្ឌរបស់យើងឱ្យនៅរស់។
បេតិកភណ្ឌមិនអាចបន្តរស់បាន ដោយសារតែវាមាននៅក្នុងសៀវភៅប្រវត្តិសាស្ត្រ ឬសារមន្ទីរតែប៉ុណ្ណោះទេ។
ពីអង្គរ មកដល់អូស្ត្រាលី
បុព្វបុរសរបស់យើងប្រហែលជាមិនអាចនឹកស្មានថា ជាច្រើនសតវត្សរ៍ក្រោយមក កូនចៅរបស់ពួកគាត់នឹងរស់នៅម្ខាងទៀតនៃពិភពលោក ក្នុងប្រទេសមួយដែលមានឈ្មោះថា អូស្ត្រាលី។
ប៉ុន្តែថ្ងៃនេះ យើងនៅទីនេះ។
យើងជាជនជាតិអូស្ត្រាលី ហើយយើងក៏ជាខ្មែរ។
អត្តសញ្ញាណទាំងពីរនេះ មិនចាំបាច់ប្រកួតប្រជែងគ្នាឡើយ។
អូស្ត្រាលី គឺជាប្រទេសដែលគ្រួសារខ្មែរជាច្រើនបានរកឃើញសុវត្ថិភាព កសាងជីវិតឡើងវិញ ចិញ្ចឹមកូនចៅ និងបង្កើតអនាគតថ្មី។
កម្ពុជា គឺជាអរិយធម៌ដែលភាសា ប្រពៃណី ជំនឿសាសនា និងការចងចាំផ្នែកវប្បធម៌របស់យើងមានប្រភពដើម។
ហើយវត្តពុទ្ធរង្សី គឺជាកន្លែងមួយដែលវប្បធម៌ និងបេតិកភណ្ឌខ្មែរ បន្តភ្ជាប់ប្រទេសកម្ពុជា និងអូស្ត្រាលីជាមួយគ្នា។
នៅក្នុងវត្ត មនុស្សចាស់ម្នាក់ដែលនៅចងចាំប្រទេសកម្ពុជា អាចអង្គុយនៅក្បែរកុមារម្នាក់ដែលកើតនៅទីក្រុងមែលប៊ន។
ម្នាក់នាំមកជាមួយការចងចាំអំពីមាតុភូមិ។
ម្នាក់ទៀតជាអ្នកបន្តអនាគតរបស់វា។
ហើយនៅចន្លោះជំនាន់ទាំងពីរ គឺជាការទទួលខុសត្រូវរបស់យើងក្នុងការធានាថា ខ្សែចំណងនេះមិនត្រូវបានបាត់បង់ឡើយ។
តើយើងនឹងបន្សល់ទុកអ្វីខ្លះ?
អង្គរវត្តបានឈរគង់វង្សអស់រយៈពេលជិតប្រាំបួនសតវត្សរ៍មកហើយ។
ផ្ទាំងថ្មរបស់វាបានឆ្លងកាត់សង្គ្រាម ភាពចលាចលនយោបាយ ការផ្លាស់ប្តូរអាណាចក្រ និងការឆ្លងកាត់នៃពេលវេលា។
ប៉ុន្តែបេតិកភណ្ឌរបស់យើង មិនអាចរស់នៅបានដោយពឹងផ្អែកលើថ្មតែប៉ុណ្ណោះទេ។
វាត្រូវតែបន្តរស់ នៅក្នុងខ្លួនយើងផងដែរ។
ដូច្នេះ ប្រហែលជាសំណួរដ៏សំខាន់បំផុត មិនមែនគ្រាន់តែថា៖
តើបុព្វបុរសរបស់យើងបានបន្សល់ទុកអ្វីខ្លះឱ្យយើង?
សំណួរដែលធំជាងនេះគឺ៖
តើយើងនឹងបន្សល់ទុកអ្វីខ្លះសម្រាប់អ្នកជំនាន់ក្រោយ?
តើកូនចៅរបស់យើងនឹងដឹងទេថា ហេតុអ្វីបានជា បុណ្យភ្ជុំបិណ្ឌ មានសារៈសំខាន់?
តើពួកគេនឹងយល់ពីព្រះធម៌ និងគុណតម្លៃដែលត្រូវបានរក្សាទុកក្នុង ប្រពៃណីព្រះពុទ្ធសាសនា របស់យើងដែរឬទេ?
តើពួកគេនឹងស្គាល់អក្សរខ្មែរដែរឬទេ?
តើពួកគេនឹងស្គាល់រឿងរ៉ាវអំពីអង្គរដែរឬទេ?
តើពួកគេនឹងដឹងទេថា សិលាចារឹកបុរាណមួយពីកម្ពុជា បានរក្សាទុកភស្តុតាងដំបូងបំផុតមួយនៅលើពិភពលោក អំពីការប្រើនិមិត្តសញ្ញាសូន្យជាតម្លៃកាន់ទីតាំងក្នុងប្រព័ន្ធលេខ?
តើពួកគេនឹងយល់ពីការលះបង់របស់ជំនាន់ដែលបានកសាងសហគមន៍ខ្មែរឡើងវិញនៅប្រទេសអូស្ត្រាលីដែរឬទេ?
ហើយតើពួកគេនឹងមានមោទនភាពក្នុងការបន្តចែករំលែកចំណេះដឹងទាំងនេះទៅកាន់កូនចៅរបស់ពួកគេដែរឬទេ?
បុព្វបុរសរបស់យើងបានបន្សល់ទុកអង្គរឱ្យយើង។
ឪពុកម្តាយ និងជីដូនជីតារបស់យើង បាននាំវប្បធម៌របស់យើងឆ្លងកាត់មហាសមុទ្រមកជាមួយពួកគាត់។
ព្រះសង្ឃ និងចាស់ទុំក្នុងសហគមន៍របស់យើង បានជួយថែរក្សាវានៅក្នុងមាតុភូមិថ្មីនេះ។
ឥឡូវនេះ គឺជាវេនរបស់ជំនាន់យើង ក្នុងការបន្តថែរក្សា និងបញ្ជូនវាទៅមុខ។
ព្រោះបេតិកភណ្ឌ មិនមែនគ្រាន់តែជាការចងចាំថាយើងមកពីទីណានោះទេ។
បេតិកភណ្ឌ គឺជាការដឹងថាយើងជានរណា ការគោរពដល់អ្នកដែលបានមកមុនយើង និងការធានាថា អ្វីដែលពួកគាត់បានប្រគល់ឱ្យយើង នឹងមិនត្រូវបាត់បង់សម្រាប់អ្នកជំនាន់ក្រោយឡើយ។