វប្បធម៌ និងបេតិកភណ្ឌ
អតីតកាលរបស់យើង អត្តសញ្ញាណរបស់យើង អនាគតរបស់យើង
វប្បធម៌ និងបេតិកភណ្ឌខ្មែរនៅទីក្រុងមែលប៊ន ឆ្លុះបញ្ចាំងពីប្រពៃណី ភាសា ជំនឿ និងប្រវត្តិសាស្ត្រ ដែលនៅតែបន្តភ្ជាប់ខ្មែរអូស្ត្រាលីទៅនឹងឫសគល់របស់ខ្លួន។
បេតិកភណ្ឌរបស់យើង គឺជាអ្វីដែលយើងបានទទួលបន្តពីអ្នកជំនាន់មុន។ វប្បធម៌របស់យើង គឺជារបៀបដែលយើងបន្តរស់នៅ ប្រតិបត្តិ និងចែករំលែកមរតកនោះក្នុងពេលបច្ចុប្បន្ន។
រួមគ្នា វប្បធម៌ និងបេតិកភណ្ឌ ប្រាប់ពីរឿងរ៉ាវថាយើងជានរណា យើងមកពីណា និងអ្វីដែលយើងសង្ឃឹមថានឹងបន្តផ្ទេរទៅឱ្យមនុស្សជំនាន់ក្រោយ។
សម្រាប់ប្រជាជនខ្មែរដែលរស់នៅប្រទេសអូស្ត្រាលី ការថែរក្សាវប្បធម៌ និងបេតិកភណ្ឌរបស់យើង មានអត្ថន័យពិសេសណាស់។ យើងបានកសាងជីវិតថ្មីនៅក្នុងប្រទេសថ្មីមួយ ប៉ុន្តែកម្ពុជានៅតែជាផ្នែកមួយនៃយើង — តាមរយៈភាសា គុណតម្លៃ ប្រពៃណី ពិធីបុណ្យ ម្ហូបអាហារ តន្ត្រី និងរបាំ ព្រមទាំងការគោរពដែលយើងមានចំពោះឪពុកម្តាយ ចាស់ព្រឹទ្ធាចារ្យ និងសហគមន៍របស់យើង។
បេតិកភណ្ឌដែលយើងគួរមានមោទនភាព
ប្រទេសកម្ពុជាមានប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏អស្ចារ្យ ដែលមានអាយុកាលរាប់សតវត្សមកហើយ។
ប្រហែលជានិមិត្តរូបដែលគេស្គាល់ច្បាស់បំផុតរបស់កម្ពុជា គឺ ប្រាសាទអង្គរវត្ត។ ប៉ុន្តែអង្គរមានអត្ថន័យលើសពីប្រាសាទបុរាណដ៏អស្ចារ្យមួយ។
អង្គររំលឹកយើងអំពីស្នាដៃដ៏អស្ចារ្យរបស់បុព្វបុរសខ្មែរ ក្នុងវិស័យស្ថាបត្យកម្ម វិស្វកម្ម សិល្បៈ កសិកម្ម និងគំនិតខាងជំនឿ និងស្មារតី។
ប្រាសាទនានានៅតំបន់អង្គរ ចម្លាក់ថ្មដ៏ល្អិតល្អន់ បារាយណ៍ និងប្រព័ន្ធផ្លូវទឹកបុរាណ សិល្បៈប្រពៃណីខ្មែរ និងភាសាខ្មែរ សុទ្ធតែជាផ្នែកនៃបេតិកភណ្ឌដែលភ្ជាប់ប្រជាជនខ្មែរសព្វថ្ងៃ ទៅនឹងមនុស្សជាច្រើនជំនាន់ដែលបានរស់នៅមុនយើង។
បេតិកភណ្ឌរបស់យើង មិនមែនមានតែនៅក្នុងប្រាសាទ និងសំណង់បុរាណប៉ុណ្ណោះទេ។
វាក៏រស់នៅក្នុងរឿងរ៉ាវដែលជីដូនជីតារបស់យើងបាននិទាន ពាក្យពេចន៍ក្នុងភាសារបស់យើង តន្ត្រី និងរបាំប្រពៃណី រូបមន្តម្ហូបអាហារដែលបានបន្តពីជំនាន់មួយទៅជំនាន់មួយ ពិធីបុណ្យ ទំនៀមទម្លាប់ និងគុណតម្លៃដែលបានបង្រៀនបន្តពីមនុស្សជំនាន់មុនទៅមនុស្សជំនាន់ក្រោយ។
វប្បធម៌ គឺជាបេតិកភណ្ឌដែលយើងបន្តថែរក្សាឱ្យនៅរស់
បេតិកភណ្ឌជារបស់ដែលយើងទទួលបានពីអតីតកាល ប៉ុន្តែវប្បធម៌រស់នៅក្នុងពេលបច្ចុប្បន្ន។
រាល់ពេលដែលគ្រួសារមួយនិយាយភាសាខ្មែរនៅផ្ទះ ធ្វើម្ហូបប្រពៃណី បង្រៀនកូនឱ្យចេះសំពះ និងគោរពចាស់ទុំ ចូលរួម បុណ្យចូលឆ្នាំខ្មែរ រំលឹកដល់បុព្វការីជនក្នុង បុណ្យភ្ជុំបិណ្ឌ ចូលរួម បុណ្យកឋិនទាន ឬជួបជុំគ្នានៅវត្ត នោះគឺជាការបន្តថែរក្សាផ្នែកមួយនៃវប្បធម៌ខ្មែរឱ្យនៅរស់។
វប្បធម៌មិនចាំបាច់នៅដដែលទាំងស្រុង ដូចកាលពីជំនាន់មុននោះទេ។ វាតែងតែរីកចម្រើន និងផ្លាស់ប្តូរទៅតាមពេលវេលាដោយធម្មជាតិ។
កូន និងចៅរបស់យើងអាចធំធាត់ឡើងដោយនិយាយភាសាអង់គ្លេស រៀន និងធ្វើការនៅប្រទេសអូស្ត្រាលី ហើយមានបទពិសោធន៍ក្នុងពិភពលោកខុសប្លែកពីឪពុកម្តាយ និងជីដូនជីតារបស់ពួកគេ។ ពួកគេអាចមានមោទនភាពក្នុងនាមជាជនជាតិអូស្ត្រាលី ហើយក្នុងពេលជាមួយគ្នា ក៏អាចយល់ និងឱ្យតម្លៃដល់ឫសគល់ខ្មែររបស់ខ្លួនផងដែរ។
អត្តសញ្ញាណទាំងពីរនេះ មិនចាំបាច់ប្រកួតប្រជែងគ្នានោះទេ។
ផ្ទុយទៅវិញ វាអាចជួយបំពេញ និងធ្វើឱ្យគ្នាទៅវិញទៅមកកាន់តែមានន័យ។
វប្បធម៌ និងបេតិកភណ្ឌខ្មែរនៅទីក្រុងមែលប៊ន — ភ្ជាប់មនុស្សគ្រប់ជំនាន់
បញ្ហាប្រឈមដ៏ធំមួយសម្រាប់សហគមន៍ដែលរស់នៅឆ្ងាយពីទឹកដីដូនតារបស់ខ្លួន គឺការធ្វើយ៉ាងណាឱ្យទំនាក់ទំនងរវាងមនុស្សជំនាន់ផ្សេងៗ មិនត្រូវបានបាត់បង់។
ចាស់ព្រឹទ្ធាចារ្យរបស់យើង មានការចងចាំ ចំណេះដឹង និងប្រពៃណីជាច្រើន ដែលមិនតែងតែអាចរកឃើញនៅក្នុងសៀវភៅ ឬនៅលើអ៊ីនធឺណិតបានទេ។ ចំណែកមនុស្សជំនាន់ក្រោយ នាំមកនូវគំនិតថ្មី បច្ចេកវិទ្យាថ្មី និងវិធីថ្មីៗក្នុងការទំនាក់ទំនងជាមួយពិភពលោក។
ទាំងពីរជំនាន់ សុទ្ធតែមានអ្វីដែលមានតម្លៃ។
យើងសង្ឃឹមថា វត្តពុទ្ធរង្សី អាចជួយធ្វើជាស្ពានភ្ជាប់រវាងមនុស្សជំនាន់ទាំងនេះ — ជាកន្លែងដែលចាស់ព្រឹទ្ធាចារ្យអាចចែករំលែកអ្វីដែលពួកគាត់ដឹង ហើយយុវជនអាចស្វែងយល់ពីបេតិកភណ្ឌរបស់ខ្លួន សួរសំណួរ និងយល់ថា ហេតុអ្វីបានជាប្រពៃណីទាំងនេះនៅតែមានសារៈសំខាន់។
ការថែរក្សាវប្បធម៌ មិនគួរមានន័យត្រឹមតែប្រាប់យុវជនថា៖ «នេះជាអ្វីដែលអ្នកត្រូវតែធ្វើ»។
វាក៏គួរតែមានន័យថា ការពន្យល់ឱ្យពួកគេយល់ថា៖
«នេះជាប្រភពដើមរបស់វា។ នេះជាមូលហេតុដែលឪពុកម្តាយ និងជីដូនជីតារបស់យើងឱ្យតម្លៃដល់វា។ ហើយនេះជាមូលហេតុដែលយើងសង្ឃឹមថា អ្នកនឹងស្គាល់រឿងរ៉ាវរបស់វា»។
ការយល់ដឹង បង្កើតទំនាក់ទំនងដ៏រឹងមាំជាងការបង្ខំឱ្យធ្វើតាម។
លើសពីអ្វីដែលយើងបានទទួលជាមរតក
វប្បធម៌ និងបេតិកភណ្ឌរបស់យើង បានឆ្លងកាត់ និងរស់រានមានជីវិតពីគ្រាដ៏លំបាកខ្លាំងជាច្រើន។
ក្នុងរបបខ្មែរក្រហម កម្ពុជាមិនត្រឹមតែបាត់បង់ជីវិតមនុស្សរាប់មិនអស់ប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែក៏បានបាត់បង់គ្រូបង្រៀន ព្រះសង្ឃ សិល្បករ បញ្ញវន្ត និងអ្នកដែលបានថែរក្សាចំណេះដឹងពីមួយជំនាន់ទៅមួយជំនាន់ផងដែរ។ គ្រួសារត្រូវបានបំបែក ប្រាសាទ និងស្ថាប័នជាច្រើនត្រូវបានបំផ្លាញ ហើយប្រពៃណីជាច្រើនបានស្ថិតក្នុងគ្រោះថ្នាក់នៃការបាត់បង់។
ប៉ុន្តែ វប្បធម៌ខ្មែរនៅតែរស់រានមានជីវិត។
ប្រជាជនខ្មែរបាននាំវប្បធម៌នេះទៅជាមួយពួកគេ នៅពេលពួកគេកសាងជីវិតឡើងវិញនៅតាមបណ្ដាប្រទេសនានាជុំវិញពិភពលោក — រួមទាំងនៅប្រទេសអូស្ត្រាលីផងដែរ។
ពួកគាត់បានកសាងវត្តឡើងវិញ បង្កើតសហគមន៍ រៀបចំពិធីបុណ្យប្រពៃណី បង្រៀនកូនចៅអំពីទំនៀមទម្លាប់ខ្មែរ និងបន្តប្រពៃណីដែលពួកគាត់នៅចងចាំពីស្រុកកំណើត។
ហេតុនេះហើយ បេតិកភណ្ឌរបស់យើងកាន់តែមានតម្លៃពិសេស។
អ្វីដែលយើងមានសព្វថ្ងៃនេះ មិនមែនគ្រាន់តែជាអ្វីដែលយើងបានទទួលជាមរតកប៉ុណ្ណោះទេ។ វាក៏ជាអ្វីដែលត្រូវបានការពារ ចងចាំ និងកសាងឡើងវិញផងដែរ។
បន្តប្រគល់ទៅមនុស្សជំនាន់ក្រោយ
ការថែរក្សាវប្បធម៌ និងបេតិកភណ្ឌខ្មែរ មិនមែនមានន័យថា យើងត្រូវរស់នៅជាប់នឹងអតីតកាលនោះទេ។
វាមានន័យថា យើងស្គាល់ និងយល់អំពីអតីតកាលឱ្យបានល្អ ដើម្បីអាចនាំយកអ្វីដែលល្អបំផុតពីអតីតកាល បន្តទៅកាន់អនាគត។
យើងសង្ឃឹមថា មនុស្សជំនាន់ក្រោយនឹងស្គាល់ភាពស្រស់ស្អាតនៃភាសាខ្មែរ យល់ពីសារៈសំខាន់នៃអង្គរ ស្គាល់ និងឱ្យតម្លៃសិល្បៈ និងពិធីបុណ្យប្រពៃណីរបស់យើង គោរពចំពោះការលះបង់របស់មនុស្សជំនាន់មុន និងបន្តគុណតម្លៃនៃក្តីមេត្តា ចិត្តសប្បុរស ការដឹងគុណ និងការគោរព ដែលមានសារៈសំខាន់ក្នុងសហគមន៍របស់យើងជាយូរមកហើយ។
ពួកគេអាចបង្ហាញអត្តសញ្ញាណខ្មែររបស់ខ្លួនតាមរបៀបខុសពីឪពុកម្តាយ ឬជីដូនជីតារបស់ពួកគេ — ហើយនោះក៏ជាផ្នែកមួយនៃការបន្តរីកចម្រើន និងផ្លាស់ប្តូររបស់វប្បធម៌ផងដែរ។
អ្វីដែលសំខាន់ គឺ ទំនាក់ទំនងនោះនៅតែបន្ត។
នៅ វត្តពុទ្ធរង្សី យើងសង្ឃឹមថានឹងជួយថែរក្សាទំនាក់ទំនងនេះ — រវាងកម្ពុជា និងអូស្ត្រាលី រវាងចាស់ព្រឹទ្ធាចារ្យ និងយុវជនរបស់យើង ហើយរវាងបេតិកភណ្ឌដែលយើងបានទទួលពីមនុស្សជំនាន់មុន និងវប្បធម៌ដែលយើងកំពុងបន្តកសាងនៅសព្វថ្ងៃនេះ។
បេតិកភណ្ឌរបស់យើង ប្រាប់យើងថាយើងមកពីណា។
វប្បធម៌របស់យើង បង្ហាញថាយើងជានរណានៅថ្ងៃនេះ។
រួមគ្នា វាជួយឱ្យយើងបន្តអត្តសញ្ញាណខ្មែររបស់យើងទៅកាន់អនាគត។